Dünya üzerinde binlerce dil, on binlerce şifre ve sayısız gizemli metin var. Ancak biri var ki, yaklaşık 600 yıldır insanlığın zekasıyla resmen alay ediyor. Ne yapay zekalar, ne İkinci Dünya Savaşı’nın dahi kod kırıcıları, ne de hayatını bu işe adamış dil bilimciler tek bir kelimesini bile anlamlı bir cümleye dökebildi.

Karşınızda; Yale Üniversitesi’nin tozlu raflarında (Beinecke Nadir Kitaplar Kütüphanesi) MS 408 demirbaş numarasıyla saklanan, dünyanın en gizemli kitabı: Voynich El Yazması.

600 Yıllık Bir Bilmece: Voynich El Yazması ve Çözülemeyen “Uzaylı” Dili

Eğer Dan Brown bir kitap yazsaydı ve bu kitabın içine dünyanın en içinden çıkılmaz gizemini koysaydı, muhtemelen Voynich El Yazması’nı anlatırdı. Ancak bu kitap kurgu değil; dokunabileceğiniz (tabii Yale izin verirse), sayfalarını çevirebileceğiniz kadar gerçek.

Peki, bu 240 sayfalık parşömen yığınını bu kadar özel kılan ne? Neden binlerce insan bu kitabın şifresini çözmek için ömrünü harcıyor? Gelin, tarihin en büyük “troll” vakası mı yoksa başka bir dünyadan gelen bir mesaj mı olduğuna birlikte karar verelim.

1. Tesadüfen Gelen Şöhret: Wilfrid Voynich’in Keşfi

Kitap, adını onu 1912 yılında İtalya’daki bir Cizvit kolejinde (Villa Mondragone) bulan Polonyalı sahaf Wilfrid Voynich’ten alır. Voynich, bu garip kitabı bulduğunda içinde ne yazdığını hemen anlayabileceğini sanmıştı. Ancak yanılıyordu. Kitabın ilk sayfasına eklenmiş bir mektuba göre, kitap bir zamanlar Kutsal Roma İmparatoru II. Rudolf’a 600 altın duka karşılığında satılmıştı. Yani o dönemde bile bu kitap “çok değerli ve gizemli” bir parça olarak görülüyordu.

2. Kitabın Anatomisi: Neler Görüyoruz?

Voynich El Yazması sadece bir yazı dizisinden ibaret değil. Kitabı asıl ilginç (ve ürkütücü) kılan içindeki çizimler. Kitap genel olarak beş ana bölüme ayrılmış gibi görünüyor:

Bitkisel Bölüm (Botanik)

Sayfalarda yüzlerce bitki çizimi var. Ancak bir sorun var: Bu bitkilerin hiçbiri dünyada yaşamıyor. Çizimler o kadar detaylı ki, kökünden yaprağına kadar her şey profesyonelce duruyor ama botanikçiler bu bitkilerin “birkaç farklı bitkinin birleşimi gibi” göründüğünü söylüyor. Frankenstein’ın bitkileri gibi düşünebilirsiniz.

Astronomik Bölüm

Gökyüzü haritaları, güneş, ay ve o dönem bilinen burçların (Koç, Boğa vb.) sembolleri var. Ancak bu haritaların hiçbiri bizim bildiğimiz gökyüzü düzenine tam olarak uymuyor.

Biyolojik Bölüm (En Garip Kısım)

İşte burası tam bir “The Geyik” konusu! Bu bölümde, garip yeşil bir sıvı ile dolu boruların, kanalların ve havuzların içinde banyo yapan minyatür çıplak kadın çizimleri var. Bu havuzlar sanki vücudun iç organlarını temsil ediyor gibi duruyor. Bazı araştırmacılar bunun Orta Çağ’daki bir jinekoloji veya sağlık rehberi olduğunu iddia etse de, çizimler daha çok bir bilim kurgu filmi setini andırıyor.

Farmakolojik ve Reçeteler Bölümü

Çeşitli bitki kökleri, kavanozlar ve ne olduğu anlaşılamayan kısa paragrafçıklar… Muhtemelen ilaç yapımı anlatılıyor ama hangi malzemeyle?

3. “Voynichçe”: Kimsenin Konuşmadığı Dil

Kitabın metni, soldan sağa doğru yazılmış ve hiçbir noktalama işareti içermiyor. Harfler daha önce hiç görülmemiş bir alfabeye ait. Dil bilimciler bu dili incelediğinde çok garip bir sonuca ulaştılar: Bu bir dil gibi davranıyor ama bir dil değil.

Zipf Yasası denilen bir dilsel istatistiğe göre, Voynich El Yazması’ndaki kelime tekrarları ve frekansları doğal dillerle (İngilizce, Türkçe, Latince) örtüşüyor. Yani bu rastgele karalanmış harflerden oluşmuyor; arkasında bir zeka ve yapı var. Ancak yapılan tüm kriptografik analizler (şifre çözme yöntemleri) sonuçsuz kaldı. İkinci Dünya Savaşı’nda Almanların meşhur “Enigma” şifresini kıran dahiler bile bu kitabın karşısında havlu attı.

4. En Popüler Teoriler: Bu Kitap Ne?

Voynich hakkında o kadar çok teori var ki, en mantıklısından en çılgınına bir liste yapalım:

• Zeki Bir Sahtekarlık: Bazı tarihçiler, kitabın II. Rudolf gibi zengin imparatorları dolandırmak için o dönemin “trol”leri tarafından hazırlandığını savunuyor. “Bakın size uzaydan/doğudan/antik çağdan kitap getirdim” diyerek altınları cebe indirmek için uydurulmuş anlamsız bir kitap olabilir mi?
• Kayıp Bir Dil: Bazı araştırmacılar, kitabın Avrupa’da artık konuşulmayan, yazı sistemi unutulmuş bir arkaik dilde (belki de eski bir Meksika dili veya proto-Romen dili) yazıldığını düşünüyor.
• Şifrelenmiş Notlar: Roger Bacon veya John Dee gibi ünlü simyacıların, engizisyondan korktukları için keşiflerini bu kadar ağır bir şifreyle gizledikleri teorisi de oldukça popüler.
• Yapay Zeka Denemesi: 2018 yılında Kanadalı bilgisayar bilimcileri yapay zeka kullanarak metnin “İbranice” kökenli olduğunu iddia etseler de, diğer uzmanlar bu analizin hatalı olduğunu kanıtladı. Voynich, yapay zekayı bile “trolledi.”